YKS Tarih – İlk TBMM ve Sevr Antlaşması

İstanbul’un İşgali, Meclis-i Mebusan’ın Çalışamaz Hale Gelmesi ve Sonrasında Olanlar

-Yeni meclis kurulma çalışmaları hemen başlamıştır.
-Mustafa Kemal Paşa 19 Mart 1920’de bir genelge yayımlayarak Ankara’da olağanüstü yetkilerle toplanacak olan meclise katılmak üzere her sancaktan 5 milletvekilinin seçilerek 15 gün içinde Ankara’ya gelmelerini istemiştir.

 

İlk TBMM’nin Açılışı 

Bazı illerde yapılan engellemelerin dışında seçimler yapılarak 23 Nisan 1920’de Ankara’da meclis açılmıştır.

İlk TBMM’nin Aldığı Kararlar;
l. Hükümet kurmak zorunludur.
-Kararların hızlı alınıp uygulanması için.
-Yeni bir devletin kurulacağını kanıtlar.

ll. Geçici bir hükümet başkanı tanımak ya da padişah vekili atamak doğru değildir.
-Meclisin sürekli olması ve kararlarında bağımsız olması gerekliliği vurgulanmıştır.

lll. Mecliste toplanan milli iradeyi, vatanın geleceğine egemen kılmak esastır.

lV. TBMM’nin üzerinde hiçbir güç ve makam yoktur.
-Bu kararlarla Osmanlı yönetimi yok sayılmıştır. Meclis üstünlüğü ilkesi benimsenmiştir. Halk iradesi her şeyden üstün tutulmuştur.

V. Türkiye Büyük Millet Meclisi, yasama ve yürütme yetkilerini kendinde toplamıştır.
-Güçler Birliği ilkesi ve meclis hükümeti sistemi benimsenmiştir.

Vl. Yürütme görevi Meclis içinden seçilecek bir heyet tarafından yerine getirilecektir. Meclis başkanı aynı zamanda bu kurulun da başkanıdır.
-Alınan bu kararla halk egemenliğine dayalı hükümet kurulmaya çalııldığının göstergesidir.

Vll. Saltanat ve Halifelik makamlarının geleceği, baskıdan kurtulduktan sonra ayrıca Meclis tarafından belirlenecektir.
-Meclis üstünlüğü benimsenmiştir. Şimdilik birlik ve beraberlik güçlü tutulmak istenmiştir. Daha sonra ortadan kaldırılacaktır.

Vlll. Halk dilinden toplanacak kelimelerle sözlük oluşturulmalıdır.
-Bu karar ile Türkçeyi geliştirmek, konuşma diliyle yazı dili arasındaki farklılığı ortadan kaldırmak, Türkçenin zenginliğini ortaya koymak amaçlanmıştır.

l. TBMM’nin Özellikleri 

-Her yönüyle ulusal bir meclistir.
-Anayasa hazırlayarak yeni bir devletin kurulmasını sağlamasından dolayı kurucu meclis özelliği taşır.
-Vatanın kurtarılmasına öncelik verilmiş, bu yüzden inkılap hareketleri sonraya bırakılmıştır.
-Toplumun her kesiminden temsilcinin bulunduğu halkçı bir meclistir.
-Siyasi partilerin olmadığı, farklı grupların bulunduğu bir meclistir.
-İstanbul hükümeti ile mücadele ettiği için “İhtilal Meclisi”; işgalcilerle mücadele ettiği için de “Savaş Meclisi” özelliği taşımaktadır.
-Misak-ı Milli’yi ilke edinmiştir.
-Yeni bir devlet düzenine geçilmeyi sağlayıcı yönleri bulunmasına karşın bunu savaş ortamından dolayı gündemine doğrudan almamıştır.
-TBMM, Rusya ile Moskova, Fransa ile Ankara, İtilaf devletleri ile Mudanya Ateşkes antlaşmalarını imzalamıştır.
-TBMM savaş meclisi olduğu için saltanatı kaldırmak dışında inkılap yapmamıştır.

1921 Anayasası(Teşkilat-ı Esasiye) 

Meclisin sürekliliğini kanıtlar niteliktedir.

Maddeleri:
l. Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.
-Bu madde ile Cumhuriyet rejimi ifade edilmiş, İstanbul Hükümeti ve Saltanat yok sayılmıştır.

ll. Yasama, yürütme ve yargı yetkileri TBMM’ye aittir.
-Meclis olağanüstü durumlarda toplandığı için savaş ortamından dolayı hızlı karar alabilmek için Kuvvetler Birliği prensibiyle hareket etmiştir.

lll. Şer’i hükümlerin uygulanması TBMM’ye aittir.
-Anayasanın laik olmadığını gösterir.

lV. TBMM üyelerinin her biri, yalnız kendisini seçen ilin milletvekili olmayıp bütün milletin vekilidir.
-Ulusal birlik ve beraberliği sağlamak amaçlanmıştır.

V. Milletvekili seçimleri iki yılda bir yapılır.
-Ulusal iradenin yönetimde daha etkin olması amaçlanmıştır.

Vl. TBMM başkanı aynı zamanda hükümetin de başkanıdır.
-Meclis hükümeti sistemi vardır.

Vll. Türkiye Devleti, TBMM tarafından idare olunur ve hükümeti TBMM hükümeti adını alır.
-Bu uygulama ile amaç bütün yetkileri TBMM’de toplamaktır.

TBMM’ye Karşı Tepkiler 

-Ankara’da kurulan yeni hükümet işgalci güçleri ve İstanbul Hükümeti’ni harekete geçirmiştir. Çünkü bu meclis ülkede birlik ve beraberliği güçlendirmiştir.
-İstanbul Hükümeti tarafından yıkılmaya çalışılmıştır.
-Kuvay-i Milliyeciler vatan haini ilan edilmiştir. Mustafa Kemal ve Arkadaşları idama mahkum edilmiştir.

TBMM’ye Karşı Çıkan Ayaklanmaların Nedenleri

l. İstanbul Hükümeti’nin, işgalcilerin de desteğiyle Anadolu halkını Mustafa Kemal ve arkadaşları aleyhine kışkırtması
ll. İngilizlerin, boğazlar bölgesinde kesin egemenlik kurmak için yaptıkları oyunlar
lll. Halkın yeniden savaşa girmek istememesi
lV. Kuvva-i Milliye’nin bazı olumsuz davranışları
V. Bazı Kuvva-i Milliye şeflerinin kişisel hırslarını yenemeyerek düzenli ordunun kurulmasına karşı çıkması
Vl. Bağımsız devlet kurmak isteyen azınlıkların harekete geçmeleri

Doğudan İstanbul Hükümeti’nin Çıkardığı Ayaklanmalar 

Anzavur Ayaklanması: Ahmet Anzavur tarafından Balıkesir, Susurluk, Gönen dolaylarında çıkarılmıştır.
Çerkez Ethem’in Kuvva-i Seyyare birlikleri ve Ali Fuat Paşa’ya bağlı birliklerce bastırılmıştır.

 

Kuvva-i İnzibatiye(Halifelik Ordusu) 

Adapazarı dolaylarında Ali Fuat Paşa komutasındaki Kuvva-i Milliyecilerle çarpışmışlardır.
İstanbul Hükümeti ve İşgalci Güçlerin Kışkırtmasıyla Çıkarılan Ayaklanmalar
İngilizlerin yardımıyla çıkarılmıştır. Genelde dini duygular kullanılarak isyan sağlanmıştır.
l. Bolu, Düzce, Hendek, Adapazarı ayaklanmaları
ll. Yozgat ayaklanması
lll. Afyon ayaklanması
lV. Konya, Bozkır, Çumra ayaklanmaları
V. Urfa Milli Aşireti ayaklanması
Vl. Şeyh Eşref, Koçkiri, Cemil Çeto, Ali Batı tarafından Doğu ve Güneydoğu’da çıkarılan ayaklanmalar
Azınlıklar Tarafından Çıkarılan Ayaklanmalar
-Doğu Karadeniz’de Pontus Rumları,
-Doğu ve Güneydoğu’da Ermeniler,
-Batı Anadolu’daki Rumlar işgalci güçlerin yardımıyla isyan çıkarmıştır.
Sivil, silahsız Türk halkını katletmişler, bağımsızlık için savaşmışlardır.
Kesin zafer kazanılana kadar bunların hareketleri dönem dönem devam etmiştir.

 

Kuvva-i Milliyeciler Tarafından Çıkarılan Ayaklanmalar 

Çerkez Ethem,
Demirci Mehmet,
Yörük Ali Efe düzenli ordunun kurulmasına karşı çıkıp ayaklanmışlardır.
Merkezi otoriteyi tanımak istememişlerdir.
l. İnönü Zaferi’nin kazanılmasından sonra bu isyanlar tamamen bastırılmıştır.

 

TBMM’nin Ayaklanmalara Karşı Aldığı Tedbirler

 
l. Ayaklananlar Hıyanet-i Vataniye Kanunu’na göre cezalandırılmıştır.
ll. İstiklal Mahkemeleri kurularak hükümlüler cezalandırılmıştır.
lll. Mustafa Kemal, Ankara müftüsünden aldığı karşı fetva ile Ankara’daki yönetimin dine aykırı olmadığını ilan etmiştir. l. TBMM, Damat Ferit Paşa’yı vatan haini ilan etmiştir.
lV. İstanbul’la haberleşme kesilmiştir.
V. Düzenli Ordu’ya geçiş hızlanmıştır.

Ayaklanmaların Sonuçları
-İşgal güçlerine karşı kullanılmak üzere toplanan silah ve malzemenin önemli bir bölümü bu isyanlarda harcanmıştır.
-Savaşın kesin zafere ulaşması gecikmiştir.
-Boş yere kardeşkanı dökülmüştür.
-Ayaklanmaları bastıran TBMM’nin otoritesi artmıştır.
-Yunan ilerleyişi hızlanmıştır.

 

Sevr Barış Antlaşması(10 Ağustos 1920) 

-l. Dünya Savaşı’ndan iki yıl sonra imzalanmak istemesinin sebebi itilaf devletlerinin Osmanlı topraklarını paylaşmakta zorluk çekmesidir.
-İstanbul hükümeti kabul etmeyeceğini söylediğinde İtilaf devletleri Yunanlıları saldırtmışlardır.
-Yunan saldırıları karşısında çaresiz kalan Osmanlı Devleti, mecburen bu antlaşmayı kabul etmiştir.
-Anayasaya göre şart olmasına rağmen Sevr Meclis-i Mebusan’ın onayından geçmemiş, Saltanat Şurası onaylamıştır.

Antlaşma’nın Önemli Maddeleri 

Sınırlarla İlgili Maddeler
l. Doğu Trakya ve Batı Anadolu, Yunanistan’a bırakılacak
ll. Mardin, Urfa, Antep, Lübnan ve Suriye, Fransa’ya bırakılacak
lll. Arap toprakları ve Musul, İngiltere’ye bırakılacak
lV. Güney Batı Anadolu ve Konya, İtalya’ya bırakılacak.
V. Doğu Anadolu’da Ermeni devleti kurulacak.
Vl. Rodos ve On İki Ada İtalya’ya diğer Ege Adaları ise Yunanistan’a bırakılacak.
Vll. Boğazlar itilaf devletleri tarafından yönetilecek
Vlll. İstanbul, Osmanlı Devleti’ne bırakılacak ancak, azınlık hakları korunmazsa ve antlaşma hükümlerine uyulmazsa burası da elinden alınacak

 

Ekonomi ile İlgili Maddeler
l. Yabancı devletlere verilen kapitülasyonlar genişletilecek.
ll. Bir Osmanlı vatandaşı itilaf devletleri, vatandaşlığına geçerse kapitülasyonlardan yararlanacak.
lll. Osmanlı bütçesi, İtilaf devletleri tarafından oluşturulan bir mali komisyonca denetlenecek.
lV. Osmanlı savaş tazminatı ödeyecek.
Askeri Alanla İlgili Maddeler
l. Osmanlı’da mecburi askerlik olmayacak.
ll. Osmanlı ordusu 50,700 kişiden oluşacak, orduda ağır silah bulunmayacak.
lll. Osmanlı donanması 13 küçük gemiden oluşacak.

 

Sevr’in Sonuçları 
-Bu antlaşma ile Osmanlı başka devletlerin yönetimine bırakılmıştır.
-Kanun-ı Esasiye’ye göre barış antlaşmalarının geçerli olabilmesi için Osmanlı Meclisi tarafından onaylanması gerekiyordu. Ancak Osmanlı Meclisi dağıtıldığı için bu antlaşma onaylanmamış ve dolayısıyla hukuken geçersiz sayılmıştır.
-İtilaf devletleri ve İstanbul Hükümeti bu antlaşmayı imzalayarak Misak-ı Milli kararlarına ulusal egemenliğe ve bağımsızlığa ters düşmüşlerdir.
-TBMM, Sevr’i tanımadığını bildirmiş ve antlaşmayı onaylayanları vatan haini ilan etmiştir.
-Türk halkı İstanbul Hükümeti’nden umudu tamamen kesmiştir. TBMM’nin aldığı destek artmıştır.

 

Kuvva-i Milli’den Düzenli Ordu’ya Geçiş 
Düzenli Ordu’nun Kurulma Nedenleri
l. Düşmanı yurttan atacak güce sahip olmaması
ll. Düzensiz bir yapıda olmaları, kendi başlarına hareket etmeleri
lll. Disiplinsizlik hareketlerinin TBMM’ye olan güveni azaltması
lV. Birliklerin ihtiyaçlarını karşılamak için halktan zorla para ve malzeme almaları
-Kuvva-i Milliye yerine düzenli ordunun kurulmasında bazı TBMM üyeleri de tepki göstermiştir. Bu tartışmalar sırasında Yunan saldırılarında başarısız olmuşlardır.
-Bu gelişmeden sonra Mustafa Kemal Paşa’nın düzenli ordu hakkındaki fikirlerinin TBMM’de benimsenmesi kolaylaşmıştır.
-TBMM, düzenli ordunun kurulmasını kararlaştırmıştır.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Başa dön tuşu