YKS Kimya – Kimya Her Yerde Notu

YKS Kimyada yer alan konulardan biri olan Kimya Her Yerde konusuna ait konunun notuna bu yazıdan inceleyebilirsiniz. 

 

 

SU VE HAYAT

1-Okyanuslar > Buzullar > Yer altı suları > Tatlı su gölleri > Tuz gölleri > Atmosfer (dünyada bulunan suların dağılış miktarı)
2-Dünyadaki suların %2,5 kadarı tatlı sudur.
3-Yer altı suları, tatlı su gölleri, dere, çay ve nehir → tatlı su kaynağıdır. (kullanılabilir)
4-Geçici sert su HCO3 iyonu içerir.
5-Sertlik Mg(HCO3)2 ve Ca(HCO3)2 ‘den kaynaklıysa su ısıtlarak bu tuzlar karbonatları şekilnde çöktürülür.

6-Kalıcı sertlik ise SO4 iyonundan kaynaklanır. → kaynatılma ile giderilemez.
7-Na2CO3 veya Na3PO4 eklenerek Mg ve Ca karbonat/fosfat şeklinde çöktürülür.
8-İngiliz, Alman, Fransız, ABD sertliği olarak 4 başlığa ayrılır.

9-Sert sular sabunla çökelti oluşturur.
10-Sert su sonucu → boru-kazanlarda tortu; çamaşır makinesinde kireç; çamaşır renklerinde solma meydana gelir.
11-Reçine sisteminde Na iyonlarıyla Mg ve Ca iyonları yer değiştirir.
12-İyon değiştiriciler, zeolit ya da yapay olabilir.

 

SU ARITIMI

 

13-Kokusuz, renksiz, berrak, serinletici olmalıdır ideal su.
14-Hastalık yapan mikroorganizma ve zararlı kimyasallar bulunmamalı.
15-Kullanıma uygun sertlik derecesinde olmalı.

16-Su ilk olarak havalandırılır. (Sebebi oksijen ve azot ile zenginleştirme, zararlıları oksitleme, pis kokulu gazları uzaklaştırmaktır.)
17-İkinci aşama kireç ilavesi ile suda bulunan katyonları hidroksitleri halinde çöktürmektir.
18-Üçüncü aşamada koloidal maddelerin çökmesi amacıyla koagülant [Fe2(SO4)3 veya Al2(SO4)3] ilave edilir. → pıhtılaşarak çökme sağlanır.
19-Dördüncü aşama kum filtredir.
20-Beşinci aşama, aktif karbon filtresi → renk-koku yapan maddeleri tutmak, organik bileşikleri ayırmak amaçlıdır.
21-Altıncı ve son aşama → dezenfektan ilavesidir. → Cl gazı veya O3 (ozon) gazı ile.

 

EVLERDE SU ARITIMI

22-İlk aşama, mikro filtre → Çamur, pas, asbest temizlenir.
23-İkinci filtre aşaması → Kötü koku ve tat veren kimyasallar ayrılır.
24-Üçüncü filtre aşaması → İkinci aşamanın tekrarlanmasıdır.
25-Dördüncü filtre aşaması → Yarı geçirgen zar ile suda çözünmüş madde miktarı azaltılır.
26-Beşinci filtre aşaması → Tat ve koku iyileştirilerek içme suyu elde edilir.

 

DENİZ SUYUNDAN İÇME SUYU

27-Ters osmoz yardımıyla deniz suyundan içme suyu elde edilir.
28-Bir başka yöntem de damıtma yöntemidir.
 

HAZIR GIDALAR

29-Gıdanın besleyici değerini arttırmak → vitamin, mineral, aminoasit
30-Gıdanın belirli kıvamda olması → nişasta
31-Gıdanın bileşenlerine ayrılmadan kalması → emülsiyonlaştırıcılar ve stabilizatörler
32-Gıdanın daha renkli görünmesi → renklendirici ve boyalar
33-Gıdanın tatlanması → tatlandırıcılar
34-Gıdanın kokusu → aroma maddesi ile
35-Gıdanın raf ömrünü arttırmak → koruyucu maddeler (antioksidan, antimikrobiyal)
36-Pastörizasyon → 60-100 derece arası
37-Sterilizasyon → 120 derece civarı
38-UHT → özel bir sterilizasyon çeşididir, 140 derece civarı.

Geldik en sevilen bölüme.
39-E100-199 → Renklendiriciler
40-E200-297 → Koruyucular
41-E300-321 → Antioksidanlar
42-E322-500 → Emülsiyonlaştırıcı ve stabilizatörler
43-E500-578 → Asit ve baz sağlayıcılar
44-E620-637 → Tadlandırıcı-koku verenler.
45-E900-927 → Geniş amaçlı

46-Gıdaların lezzeti, görünüşü ve yapısını iyileştirmek amaçlanır.
47-Biyolojik ve besleyici değeri korumak, düzenlemek amaçlanır.
48-Gıda kalitesini, dayanıklılığı, raf ömrünü arttırmak amaçlanır.

 

SABUNLAR

 

49-Yağların bazik ortamda hidroliz edilmesi sonucu oluşurlar.
50-12-18C lu yağ asitleri kullanılır.
51-NaOH → sert (beyaz) sabun.
52-KOH → yumuşak (arap) sabun.
53-Yumuşak sabunlar, sert sabunlara göre daha kolay çözünürler.
54-Sabunlar suda hidroliz olarak ortami bazik yaparlar.
55-Hayvansal sabunlar suya dayanıklı olup yavaş çözünürler.
56-Bitkisel sabunlar ise kolay çözünür, bol köpürür.
57-Sabunlar su kirliliğine sebep olmazlar, çevreye çok zararları yoktur.

 

DETERJANLAR

 

58-Petrol türevli olup, sabuna göre üstün özelliklere (sert sularda çökelek oluşturmama gibi.) sahiptir.
59-En yaygın deterjan türü sodyum lauril sülfattır.
60-Aktif maddeler → organik kirlerle etkileşerek suda çözünür hale getirir.
61-Köpük düzenleyiciler → köpüğün sabit kalması, köpüğün azalması gibi sadece köpük kısmıyla ilgilenirler.
62-Sertlik gidericiler → Bu maddeler sayesinde deterjanlar sert sularda daha etkin temizlik sağlarlar. → Zeolit, EDTA.
63-Kirin geri dönüşümünü önleyiciler → Kirin yüzeye çökmesini engeller.
64-Ağartıcılar → renklilere etki eder, renksiz türlere dönüştürür.
65-Dolgu maddeleri → toz deterjanların topraklanmasını engeller, deterjanın kuru kalmasını sağlar.
66-parfümler → güzel koku vermek amaçlanır.
67-Hidrofob → kir ile etkileşir. hidrofil → su ile etkileşir.
68-Kuyruk → hidrofob kısımdır. baş → hidrofil kısımdır.
69-Mikropların arındırılmasında kullanılanlar → Dezenfektan
70-Dezenfektanlar, temas ettiği maddelerin özelliğini değiştirmez. Mikroorganizmaları ortamdan uzaklaştırır. → Dezenfeksiyon denir bunada.( mutlaka temizlikten sonra yapılmalıdır)
71-Na2CO3 → sodyum karbonat → çamaşır sodası
72-Çamaşır sodası, yağı temizler.
73-NaOCl → sodyum hipoklorit  → çamaşır suyu
74-Klorlu çamaşır suları → sadece beyaz çamaşırlarda kullanılır.
75-Oksijenli çamaşır suları → her türlü kumaşta kullanılır.
76-Işık ve sıcaklık, çamaşır sularını bozar.
 

POLİMERLER

77-Etilen → polietilen (PE)
78-Vinil klorür → Polivinilklorür (PVC)
79-Tetrafloretilen → politetrafloretilen (TEFLON)
80-Stiren → polistiren (PS)
81-Akrilonitril → poliakrilonitril (PAN, orlon)
82-Alkol + karboksilik asit → esterleşme → polyester
83-Amin + karboksilik asit → naylon (poliamid)
84-Polietilen teraftalat → PET → su şişesi malzemesi.
85-Kevlar → ateşe dayanıklı giysi, kurşun geçirmez yelek vs yapımı.
 

KAUÇUK

 

86-İzopren polimerleşmesi ile doğal kauçuk oluşur. → Esnekliği az, sıcakta yapışkan, soğukta kırılgandır.
87-Doğal kauçuk + saf kükürt → dayanıklı polimer → vulkanizasyon işlemi
88-Sentetik kauçuk, petrolden elde edilen bütadienin polimerleştirilmesinden elde edilir. Na katalizörlüğünde olur, BuNa kauçuğu olarak adlandırılır.

89-Kaynağı yenilenebilir değildir, kanserojen etkisi yapabilir, yanıcı, ısı direnci zayıftır. (polimerlerin olumsuz özellikleri)

Geri dönüşüm sembolleri.. Bir başka E200 kodlarına benzer durum burda da var
90-PET → 1 numaralı sembol.
91-PVC → 3 numaralı sembol
92-Polistiren → 6 numaralı sembol.
Bence burdan sorarlarsa PET veya PVC gelebilir ezber olarak.

 

KOZMETİKLER VE İLAÇLAR

 

93-Boyalar → renklendirir
94-Nemlendiriciler → cildin nemlenmesi
95-Parfümler → hoş koku
96-Emülsiyonlaştırıcılar → hidrofil ve hidrofob bileşenlerin birbiri içinde dağılmasını sağlar
97-Çözücüler → Bileşenlerin homojen karışması
98-Koruyucu maddeler → cildi korur

99-İlaçlar etkin madde ve taşıyıcı madde olarak iki kısımdan oluşur.
100-Etkin madde, fizyolojik etkiyi gösterir.
101-Taşıyıcı madde, etkin maddenin kolayca alınımını sağlar.

102-Tabletler → toz halindeki ilaçların sıkıştırılması ile
103-Draje → acı tabletlerin üzerini şeker-çikolata gibi maddelerle kaplanması ile
104-Nişasta muhafazalı ilaçlar → kaşe
105-Jelatin muhafazalı ilaçlar → kapsül
106-En fazla ve en hızlı emilim → sıvı formdaki ilaçlarla olur
107-Şuruplar, %60 ‘dan fazla şeker içerir.
108-Spreyler, özellikle solunum ilaçlarında, aerosol türü ilaçlardır.
109-Deri tarafından emilerek alınan yarı katı ilaçlar → su bazlı olursa krem; yağ bazlı olursa merhem adını alır.
110-Katı kıvamlı merhemler → pomat

OKULDA KİMYA

 

111-Kurşun kalem, uçları grafitten üretilmiştir.
112-Kurşun kalemde kil oranı arttıkça kalemin sertliği (H) artarken, kalemin izinin siyahlığı (B) azalır.
113-Kurşun kalemin sağlık açısından zararı yoktur.

114-Kuru boya uçları → toz boya-parafin-kil karışımı
115-Dolma kalem, tükenmez kalem, keçeli kalem mürekkep bazlıdır.
116-Tükenmez ve keçeli kalemlerde mürekkebe boya karıştırılır ama su katılmaz.
117-Dolma kalemlerde ise boya katılmaz ama su katılır.
118-Mürekkep, homojen karışımdır.
119-Hat mürekkebi → is-zamk kaynaklıdır
120-Yazı ve çizim mürekkebi → sulu-tutkallı-likitli-tozlu olarak ayrılır.
.
121-Matbaa mürekkepleri ise çok fazla kimyasal içerir → sağlığa çok zararlı.
122-Beyaz tahta kalemlerinin çözücüleri uçucu organik sıvılardır.

123-Beyaz ekmek, eskiden silgi olarak kullanılmıştır.
124-Günümüzde silgiler kauçuk veya PVC kaynaklıdır.

125-Tebeşir ham maddesi CaCO3 ‘tür.
126-CaSO4 (alçı taşı) günümüzde pek çok ülkede yasaklanmıştır. (tebeşir üretiminde)

127-Doğal yapıştırıcılar bitkisel ve hayvansal olabilir.
128-Bitkisel olanlarda nişasta; hayvansal olanlarda protein kullanılır.

129-Yapay yapıştırıcılar → su-tutkal-çözücü bazlı olarak üçe ayrılırlar.
130-Çözücüler sağlığa zararlıdır.

131-Ftalatlar, azo boyar maddeler, ağır metaller, formaldehit vb. kırtasiye malzemelerinin yapısında bulunan zararlı maddelerdir.
132-Azo boyar maddeler ve ftalatlar kanserojendir.

GÜBRELER

133-(NH4)3PO4 → amonyum fosfat → suda tamamen çözünür
134-(NH4)2SO4 → amonyum sülfat → asidik, şeker gübre olarak bilinir.
135-(NH4)2HPO4 → DAP → diamonyumfosfat
136-Kompoze gübrelerde azot, fosfor, potasyum bulunur.

KİREÇ

 

137-CaCO3 (kireç taşı) ısıtılarak CaO (sönmemiş kireç) oluşur.
138-CaO ile H2O tepkimesinden Ca(OH)2 (sönmüş kireç) oluşur.

139-Kireç + kum + su → harç

140-Kireç taşı + kil → çimento

141-Çimento + kum + kireç → sıva

142-Agrega → kum + çakıl

143-Agrega + Çimento + su → beton
 

 

CAMLAR

 

144-Camın ana bileşeni → kum (SiO2) ‘dur.
145-Cam genel olarak oksitler eriticler ve sabitleştiriclerden oluşur.
146-Oksitler, ısıtıldıklarında ağ örgülü yapı oluştururlar. (SiO2, B2O3, P2O5)
147-Eriticler, ana bileşenlerin erimesini sağlar. (Na2O, K2O, Li2O)
148-Sabitleştiriciler, kimyasallara karşı asallık, elektriklenme özelliğini ayarlamak için kullanılır. (CaO, BaO, PbO, MgO, ZnO)
149-Camın genel bileşenleri Na2CO3 (eritici), SiO2 (oksit), CaCO3 (sabitleştirici) ‘dir.
150-Camın yavaş yavaş soğutulması olayına → camın tavlanması adı verilir.

151-Soda kireç camı → düz cam (sodakalsik) ‘dır. Pencere camıdır. Ucuzdur.
152-Borasilikat camları → SiO2 yanında bor oksitler kullanılır. Sıcaklığa karşı dayanıklıdır. Isıl cam olarak bilinir. Kimyasallara dayanıklıdır.
153-Kurşun camı → Kireç yerine PbO kullanılır. Kolay işlenir, zararlı ışınları yansıtır. Gama ışınlarından korunmayı sağlar.
154-Alüminosilikat camı → Sıcaklığa acayip dayanıklıdır. Termometre, yanma tüpleri vs yapımında.
155-Silisyum camları → Çok saydam olup, mikrop öldürücü lamba yapımında kullanılır.
156-Lamine cam → Kurşun geçirmez camdır. 2 tabaka arasına şeffaf bağlayıcı konularak üretilir.

SERAMİK – PORSELEN

 

KİL

157-Kil → sulu alüminyum silikatlardan oluşur.
158-Kil her zaman nemlidir, doğal renklidir, büzüşme özelliğine sahiptir.

 

SERAMİK

159-Halk arasında pişmiş toprak esaslı malzeme olarak bilinir.
160-Topraktan elde edilir, ana bileşeni kildir.
161-Çanak, çömlek, tuğla, kiremit, beton, çimento, porselen, fayans eşyalar, seramik grubuna girer.
162-Seramik su geçirirken, ışığı geçirmez.
163-Sıcaklığa ve darbelere karşı dayanıksızdır, çatlar.

 

SERAMİK ÜRETİMİ

164-Hamurun hazırlanması → kil toz edilip suyla karıştırılır
165-Şekillendirme → istenilen şekil verilir
166-Kurutma → su buharlaştırılır.
167-Pişirme → 1300 derecede fırında pişirilir.

168-Sırlama → su geçirmez, kolay temizlenen, kir tutmayan yapı kazandırma işlemidir. Camlaşma olarak bilinir.

 

PORSELEN

169-Porselenin ham maddesi Kaolin-Feldspat-Silikat(kuvars-kum) üçlemesidir.
170-Kaolin → Şekil ve renk kısmını halleder
171-Feldspat → camsı görünüm ve sertlik sağlar
172-Silikat(kuvars-kum) → sağlamlığı, dayanıklılığı halleder.

BOYALAR

174-Çözücüler, bağlayıcılar, örtücü-renklendiriciler olmak üzere 3 ana bileşeni vardır.
175-Çözücüler → boyanın uygulanmasını kolaylaştırmak, akışkanlığı vermek amacıyla kullanılır. Uygulama sonrası buharlaşır ve görevini halletmiş olur.
176-Su bazlı (plastik) boyalar → sağlıklı olup, yüzeyin hava ile temasını kesmez.
177-Yağ bazlı (sentetik) boyalar → tiner, alkol gibi organik maddelerdir bunların çözücüsü.
178-Yüzeyi tamamen kapattığı için hava ile teması keser. Sağlık açısından olumsuzdur (yağ bazlı boyalar)
179-Su bazlılar kokusuz ve iç cephede, yağ bazlılar kokulu ve dış cephede tercih edilir.

180-Bağlayıcılar → Boyanın karakterini belirler. Ana bileşendir. Homojen dağılımı sağlar.
181-Boyanın kuruma süresi, şekli, parlaklık ve dayanıklılı bağlayıcıya bağlıdır. (bezir yağı, terabentin, reçine)

182-Örtücü ve renklendiriciler → boyada çözünmeyen katı pigmentlerdir.
183-Boyanın ışık ve havadan zarar görmesini engeller. Opaklık özelliği kazandırır.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Başa dön tuşu