AYT Türk Dili ve Edebiyatı – Tanzimat Edebiyatı

 AYT Türk Dili ve Edebiyatı – Tanzimat Edebiyatı 

 

  • Tanzimat Fermanı İlan
  • 1860 – Şinasi ve Agah Efendi İlk Özel Gazeteyi açar:
  • Tercüman-ı Ahval
  • Tanzimat Edebiyatı Başlar.
  • Türk Edebiyatında yeni bir döneme
  • Osmanlı aydınları batı kültürünü tanıtır.
  • Yurtdışına öğrenciler gönderilir.
  • Dönemde gazetecilik faaliyetleri başlar.
  • İlk Çeviriler yapılır.
  • Dil Bilgisi Kitapları Yazılır.
  • Tarih Kitapları Yazılır.

 

Tanzimat Dönemi Edebiyatı:
  • Tercüman-ı Ahval (1860) İle başlar.
  • Topluluk : Vatan, Millet, Hürriyet, Adalet II.Topluluk: Bireysel Konular.
  • Topluluk : Toplum için Sanat II.Topluluk: Sanat için sanat
  • Topluluk : Yalın bir dil. II.Topluluk: Sadeleşme amacı yok.
  • Topluluk : Romantizm – Klasizm II.Topluluk: Realizm
  • Tanzimat sanatçıları: Yazar, Şair, Devlet adamı, gazetecilerdir.

 

 

Öğretici Metinler

 

  • Toplumsal konular işlenmiştir.
  • Genellikle Makale örneği vardır.
    • Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi (İlk!)
  • Gazetelerden yararlanıldı.
  • Sözlük çalışmaları yapıldı.

 

A)       Makale

 

  • Şinasi – Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi
    • Edebiyatımızdaki ilk örnektir.
    • Dilin nasıl olacağına dair bilgiler

 

·         Namık Kemal – Lisan-ı Osmaninin Edebiyatı Hakkında Bazı Mülazahat-ı Şamildir

  • Yapaylığı ve gerçekliğe dayanmamasıyla Divan edebiyatını eleştirir.

 

·         Ziya Paşa – Şiir ve İnşa

  • Divan Ed. Ulusal bir edebiyat değildir.
  • Çağdaş Türk Edebiyatı Halk Edebiyatına dayandırılmalı.

 

B)       Eleştiri

 

  • Namık Kemal – Tahrib-i Harabat
    • Edebiyatımızdaki ilk örnektir.
    • Eski edebiyatı eleştirmiştir.
    • Ziya Paşanın Divan şiiri antolojisini hedef alır.

 

  • Recaizade Mahmut Ekrem Zemzeme

Tahzinat

Talim-i Edebiyat

 

  • Muallim Naci Demdeme

Istıbahat-ı Edebiyat

 

A)       Gazete

 

  • Tercüman-ı Ahval
    • Şinasi – Agah Efendi
      • İlk Özel Gazete

·         Tercüman-ı Efkar

  • Şinasi

·         Ceride-i Havadis

  • William Churchill
    • İlk Yarı Resmi Gazete

·         Takvim-i Vekayi

  • İlk Resmi Gazete

 

Olay Çevresinde Gelişen Edebiyat

 

A) Anlatmaya Bağlı (Roman – Hikaye)

 

  • Roman ve Hikayeler bölümler halinde gazetede yayımlanır.
  • Romanlarda doğu-batı çatışması vardı.
  • Romanlar teknik açıdan zayıftır.
    • Yazarlar akışı keserek başka bilgiler
  • Toplumu eğitme amacı vardı.
    • İyiler çok iyi, kötüler çok kötü.
  • Toplumu eğitmek için bir araçtır.
  • Romanlar ilahi bakış açısı ile yazılırdı.
  • Yanlış batılılaşma, kölelik işlenirdi.

 

·         Telemak

  • İlk Roman
    • Yusuf Kamil Paşa
      • Fenelon’dan Çeviri.

 

·         Taaşuk-ı Talat ve Fitnat

  • İlk Yerli Roman
    • Şemsettin Sami

 

·         Letaif-i Rivayet

  • İlk Öykü
    • Ahmet Mithat

 

·         Küçük Şeyler

  • Batılı anlamda ilk öykü
    • Samipaşazade Sezai

 

 

Şiir

  • Konusu geniş
  • Biçim bakımından Divan Ed.’na
  • İçerik
  • Vatan, Hürriyet, Hak, Adalet konuları işlenir.
  • Konu bütünlüğü önemlidir.
  • Aruz Vezni kullanılır.
  • Göz İçin Uyak anlayışı

 

İkinci Dönem Şiiri :

  • Bireysel konular İşlendi (Ölüm, Sevinç, Yokluk)

 

 

Tanzimat Edebiyatı I. Dönem Temsilcileri

 

Şinasi (1826 – 1871)

  • Topluluğun öncüsüdür.
  • Sadeleşme hareketine de öncülük
  • Noktalama İşaretlerini kullanan ilk şair.
    • Şair Evlenmesi
  • İçerik, Şekil bakımından yenilikçidir.

Tiyatro    :    Şair Evlenmesi

Şiir          :    Müntehabat-ı Eş’ar

Derleme  :        Durb’ı Emsal’i Osmaniye

Sözlük    :           Kamus’ı Osmani

Çeviri      :    Tercüme-i Manzume

 

Ziya Paşa (1829 – 1880)

  • Genellikle Aruz’u kullanmıştır.
  • Toplumsal olumsuzlukları eleştirmiştir.
  • Felsefi konularda da yazmıştır.
  • Hicivleri vardır.
  • Çeviri yapmıştır.
  • Bağdatlı Ruhi’ye nazire olarak : Terkib-i Bent’i vardır.
  • Şiir ve İnşa’da : Halk Edebiyatını Över.
  • Harabat’ta : Divan Edebiyatını över.
    • Namık Kemal Tahrib-i Harabat’ta bunu eleştirir.

Şiir          :    Er’ar-ı Ziya

Antoloji   :  Harabat

Hiciv     :    Zafername

Makale          : Şiir ve İnşa

Mektup    :    Veraset Mektupları

Anı          :    Defter-i Amal

Tercüme :    Rüya’nın Encamı – Endülüs Tarihi

 

Namık Kemal (1840 – 1888)

  • Vatan Şairi!
  • Toplum için
  • Dilde sadeleşme taraftarıdır.
  • Genellikle Aruz ile yazmıştır.
  • Ziya Paşa ile Londra’da Hürriyet Gazetesini çıkarmıştır.
  • Hürriyet Kasidesi vardır.

Roman     :    İntibah – Cezmi

Tiyatro    :    Vatan Yahut Silistre – Gülnihal – Kara Bela Akif Bey – Celalettin Harzemşah

Eleştiri    :    Tahrib-i Harabat – Takib-i Harabat İrfan Paşa’ya Mektup

Tarih       :    Devr’i İstila – Kanije – Osmanlı Tarihi Büyük İslam Tarihi

Mektup    :    Veraset Mektupları

Biyografi : Evrak’I  Perişan

Anı         : Magosa Mektupları

 

Ahmet Vefik Paşa (1823 – 1891)

  • Devlet Adamıdır.
  • Türk Tiyatrosunun kurucusu sayılır.
  • Moliere’den çeviri/uyarlama

Moliere    :İnfal-İ Aşk – Zor Nikah – Zoraki Tabip – Tabib-i Aşk

Çevirileri    Meraki – Kocalar Mektebi – Kadınlar Mektebi

Sözlük : Lehçe-i Osmani

Tarih   : Şecere-i Türk

 

Şemsettin Sami (1850 – 1904)

  • Dil, Sözlük ve Ansiklopedi çalışmaları vardır.
  • Roman :           Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat (İlk Yerli Roman)
  • Sözlük    :      Kamus-ı Türki

Kamus-ı Alem

 

 

Ahmet Mithat Efendi (1844 – 1912)

  • Nam-ı diğer; Yazı Makinesi
  • Halk için Roman yazmıştır.
  • Romanlarda akışı sık sık
  • Bundan dolayı teknik açıdan
  • Servet-i Fünun’u eleştirmiştir.
  • Felatun Bey ve Rakım Efendi: yanlış batılılaşmayı eleştirdi. Felatun Bey : Batı

Rakım Efendi : Doğu

Hikaye     :    Kıssadan Hisse – Letaif-i Rivayet

Roman     :    Felatun bey ve Rakım efendi – Hasan Mellah Dünyaya İkinci Geliş – Jön Türkler – Parise bir Türk Yeni Çeriler

Gezi        :    Avrupa’da bir Cevelan

Tiyatro    :    Çengi – Çerkez Özdeler – Eyvah

Anı          :    Menfas

 

 

Direktör Ali Bey (1844 – 1899)

  • Duyun-i Umumiye’de direktör’dür.
  • Mizah dergisi olan “Diyojen”de yazıyordu.
  • Tiyatro :           Kokona Yatıyor – Ayyar Hamza
  • Gezi          :      Seyehat Jurnali

 

 

 

Tanzimat Edebiyatı II. Dönem Temsilcileri

 

Abdülhak Hamit Tarhan (1852 – 1937)

  • Şair’i Azam (Büyük şair)
  • Ölüm ve Metafizik konularını işlemiştir.
  • Aşk, Doğa, Vatan sevgisini de işler.
  • Sanat İçin Sanat
  • Lirik
  • Aruz – Hece
  • Tezatlara yer
  • İlk Pastoral Şiir : Sahra’yı yazdı.
  • Tiyatro da yazmıştır.
    • Sahnelenmek için değil.
    • Okunmak için yazmıştır.
  • Süslü bir dil vardır.
  • İlk Uyaksız Şiir : Validem’i yazdı.

Şiir          :    Sahra – Makber – Ölü – Hacle – Bunlar Odur Divaneliklerin yahut Belde – Hacle

Tiyatro    :    Macera-yı Aşk – Sebr-ü Sebat – İçli Kız – Nesteren Eşber – Tezer

 

Sami Paşazade Sezai (1860 – 1936)

  • Sergüzeş’te köleliği eleştirir.
    • Esir Kız Dilber’in maceraları.
  • Toplumsal Sorunları işledi.
  • (Ölüm, Metafizik gibi konuları işler.)

Roman     :    Sergüzeşt

Hikaye     :    Küçük Şeyler (Batılı anlamda ilk öykü)

Gezi        :    Rümuz’ul Edep

Tiyatro    :    Şir

 

Recaizade Mahmut Ekrem (1847 – 1914)

  • Üstat
  • Topluluğun Önderi.
  • Her güzel şey şiirin konusu olabilir
  • Araba Sevdası romanında Yanlış Batılılaşmayı işledi.
  • Kulak için Kafiye
  • Servet-i Fünun’un hazırlayıcısıdır.
  • Muallim Naci ile Eski-Yeni tartışmasına

Şiir          :    Nağme-i Seher – Yadigar-ı Şebab – Pejmürde Nijad Ekrem – Zemzeme

Tiyatro    :    Afife Anjelik – Çok bilen Çok yanılır Vuslat yahut Süreksiz Seviç – Atala

Roman     :    Araba Sevdası

Hikaye         : Şemsa – Muhsin Bey

Eleştiri         :   Takdir-i Elhan

 

Muallim Naci (1850 – 1893)

  • Divan Ed. Alışkanlıklarını
  • Kafiye göz içindir.

Şiir          :    Ateşpare – Fürüzan – Şerare

Eleştiri    :    Muallim – Demdeme

Anı          :    Ömer’in Çocukluğu

Sözlük          : Istılahat-ı Edebiye – Lügat-ı Naci

 

Nebizade Nazım (1862 – 1893)

  • Realist, Natüralist’tir.
  • Karabibik = İlk Köy Romanı
  • Zehra = İlk Tezli Roman

Roman     :    Karabibik – Zehra

Hikaye    :  Zavallı Kız – Bir Hatıra

Şiir            :   Heves Ettim

 

 

 

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Başa dön tuşu