AYT Türk Dili ve Edebiyatı – Divan Edebiyatı

Divan Edebiyatı

 

  • 13 -19. Yüzyıllarda
  • Yüksek zümre edebiyatıdır.
  • Yazarlar medrese kültürü almıştır.
  • Divan adı verilen kitaplarda toplanırdı.
  • Eserlerin tamamı yazılıdır.

 

Divan Şiiri

 

  • Aruz Ölçüsü
  • Tam – Zengin Uyak
  • Göz için Kafiye
  • Nazım Birimi = Beyit – Dörtlük
  • Ağır, Süslü, Sanatlı bir
  • Sanat için
  • Beyit bütünlüğü esastır.
  • Bütün güzelliği değil! Parça Güzelliği.
  • Konudan çok konunun işleniş biçimi önemlidir.
  • Soyut bir edebiyattır.
  • Mazmunlar vardır (kalıplaşmış sözler)
  • Badem = Göz Ok      = Kirpik
  • Keman = Kaş İnci      = Diş
  • Servi = Boy            Gonca = Dudak
  • Aşk, Şarap, Sevgili, Allah aşkı.
  • Gazel, kaside, Mesnevi, Rubai => Arap
  • Şarkı, Tuyuğ, => Türk

 

 

Divan Nesri

 

  • Düz Yazı
  • Münşeat adı verilen kitaplarda toplanır.
  • Konudan çok söyleyiş önemli.
  • Söz Sanatları – Mecazlı söyleyişler vardır.

Dini Konular, Tarih, Bireysel – Toplumsal konular işlendi

 

 

Sade Nesir
  • Halk için yazılır.
  • Dili Ağır değildir.
  • Masal, Destan – Efsane, Dini – Tasavvufi
    • Mercimek Ahmet => Kabusname
    • Kul Mesut => Kelile ve Dimne
    • Evliya Çelebi => Seyehat Name

 

Orta Nesir
  • Dili ağırdır.
  • Tarih ve Bilim Kitapları
    • Naime – Peçevi – Aşık Paşazade(Tarihi eserleri)
    • Katip Çelebi (Bilimsel eserleri)

 

Süslü Nesir
  • Sanatlı, uzun cümleli
  • Hüner gösterme amaçlıdır.
  • Ahlaki ve Felsefi kitaplardır.
    • Sinan Paşa =>  Taaruzname
    • Fuzuli => Şikayetname
    • Veysi ve Nergisi (Münşeatları)

 

 

Divan Şiiri – Edebi Akımlar

 

 

Sebk-i Hindi Akımı (Hint Tarzı)
  • Hindistan’da ortaya çıkmıştır.
  • Türk. Edb.’da 17.yy’da görüldü.
  • Anlam derinliği önemli.
  • Sözden çok anlam önemlidir.
  • Sanatlı, Süslü, Sembolik bir dil kullanılır.
    • Naili
    • Necati
    • Şeyh Galip
    • Fehim

 

Türk-i Basit (Basit Türkçe)
  • 15-16.yy’da görülür.
  • Arapça – Farsça Sözcük/Tamlamalardan kaçınılır.
  • Mazmunlar kullanılmaz.
  • Mazmunlar yerine Atasözü / Deyimler kullanılır.
  • Arap – Fars etkisindeki Divan şiirine
    • Edirneli Nazmi
    • Aydınlı Visaki

 

Mahallileşme (Yerlileşme)
  • İstanbul Ağzına yaklaşma vardır.
  • Halk hayatı edebiyata
  • Amaçları; Soyut Divan şiiri Somut .
  • Halk Deyimleri / Söyleyişlerine yer
    • Nedim
    • Bakim
    • Enderunlu Vasıf

 

Divan Şiiri Temsilcileri

 

Hoca Dehhani (13.YY)
  • Divan Ed. Kurucusu – İlk Şairi
  • Din dışı konularda gazeller de yazdı.
    • Selçuklu Şehnamesi

 

 

Mevlana (13.YY)
  • Mutasavvıf Şair
  • Tüm eserleri Farsçadır.
  • Tasavvuf düşüncesini işledi.
  • Şeb-i Arus = Düğün Gecesi
  • Hamdım, Piştim, Yandım” olarak tanımlar
  • Ne olursan ol,
  • Rumi mahlasını kullanır.
    • Mesnevi (26 Bin Beyit)
    • Divan-ı Kabir (Gazel – Rubai)
    • Fihi Ma Fih (Sohbet)
    • Mecalis-i Seba (Yedi Vaaz)
    • Mektubat (Mektup)

 

Ahmedi (14.YY)
  • Divan sahibi olan ilk şair.
  • Sade bir
  • Oğuz Türkçesi kullanır.
  • Din dışı şiirleri vardır.
    • Divan
    • Cemşid-i Hurşid (Mesnevi)
    • İskendername (Mesnevi)

 

 

Kadı Burhaneddin (14.YY)
  • Azeri Türkçesi
  • Tuyuğ / Gazel
  • Savaşta esir düşerek öldü.
  • Tasavvuf – Din dışı yazdı.
    • Divan

 

 

 

Nesimi (14.YY)
  • Hurufilik Tarikatındandır
  • Bundan dolayı derisi yüzülerek öldürüldü.
  • Tasavvufu işledi.
  • Azeri sahası şairi.
  • Tuyuğları
    • Divan

 

 

 

Gülşehri (14.YY)
  • Mutasavvıftır.
  • Kırşehirlidir.
  • Mevlevi tekkesini
    • Felekname (Ahlaki – Didaktik)
    • Mantıku’t Tayr – Kuş Dili
      • Alegorik bir
      • Simurg / Kaf Dağı vardır.

 

 

 

Şeyhi (15.YY)
  • Yy En güçlü divan şairi.
  • Tasavvuftan etkilenmiştir.
  • Yusuf Şinareddin – Hekim ve Dil
    • Divan
    • Hüsrev-ü Şirin (Mesnevi)
    • Harname (Mesnevi)
      • Alegorik / Sembolik
      • Fabl / Hiciv

 

 

Ahmet Paşa (15.YY)
  • Yy’da Şeyhi’den sonraki en önemli şair.
  • Fatih Sultan Mehmet’in hocasıdır.
    • Divan
    • Kerem Kasidesi
      • İdamdan kurtulduğu

 

 

Süleyman Çelebi (15.YY)
  • En önemli mevlit yazarı
    • Vesiletü’n Necat – Kurtuluş Vesilesi
      • Muhammed’in doğumu anlatılır.

 

 

Ali Şir Nevai (15.YY)
  • Çağatay Edebiyatı
  • İlk Hamse
  • İlk tezkireyi yazmıştır
    • Divan
    • Mecalisü’n Nefais (İlk Tezkire)
    • Muhakemet-ül Lugateyn
      • Türkçe’nin Farsça’dan üstün olduğunu..
    • Mizan-ül Evzan
      • Aruz Vezni bilgileri

 

 

Necati (15.YY)
  • Hüsrev-i Rum
  • Atasözleri ve Halk söyleyişlerine yer
  • Türkçe’nin şiir dili olması için çalışmıştır.
    • Divan

 

 

Taşlıcalı Yahya (16.YY)
  • Hamse sahibidir
    • Şah-u Geda (Mesnevi)

 

 

Bağdatlı Ruhi (16.YY)
  • Azeri sahası şairi
  • Mevlevi’dir
  • Toplumsal konuları işler.
  • Sade bir dil kullanır.
  • Terkib-i Bent’i ile tanınmıştır.
    • Divan

 

 

Fuzuli (16.YY)
  • Bağdat’ta yaşamıştır.
  • Azeri sahası şairi.
  • Kerbela’da salgın hastalıktan öldü.
  • Platonik aşkı anlatır.
  • En büyük gazel ustasıdır.
  • Izdırap Şairidir. => “Acı çekmek insanı olgunlaştırır.”
  • Tasavvuftan etkilenmiştir.
  • Şiirleri biçim ve anlam bakımından
    • Divan (Türkçe , Farsça, Arapça)
      • Su Kasidesi (Naat)
    • Leyla vü Mecnun (Mesnevi)
    • Beng-ü Bade (Alegorik Mesnevi)
    • Şikayetname (İlk Edebi Mektup)
    • Hadikatü’s Süeda (Kerbela Olayı)
    • Sohbet’ül Esmar (Mesnevi)
    • Sıhhat ü Marez (Tıp Mesnevisi)
    • Sakiname (Mesnevi)
    • Enis’ül Kalp (Kaside)
    • Rind-ü Zahid (Düz Yazı)

 

 

 

Baki (16.YY)
  • Sultanü’ş Şuara (Şairler Sultanı)
  • Gazel ustasıdır.
  • Din adamıdır fakat tasavvuftan etkilenmemiştir.
  • İstanbul Türkçesini kullandı.
  • Rindane (Zevk – Eğlence) Şairidir.
  • Biçim mükemmelliği vardır.
  • Kanuni tarafından
  • Kanuni Mersiyesi ile tanınındı.
    • Divan
      • Kanuni Mersiyesi (Terkib-i Bent)
    • Fezail’ül Cihad
    • Fezail-i Mekke
    • Hadis-i Erbain Tercümesi

 

 

 

Nef’i (17.YY)
  • En önemli kaside şairidir.
  • Hiciv şairi.
    • Övgü ve yergilerinde ölçüsüzdür.
  • Dili ağır ve süslüdür.
  • Hicivleri yüzünden öldürüldü. (IV. Murat)
    • Divan
    • Siham-ı Kaza – Kaza Okları
      • Hicivlerini topladığı

 

 

Azmizade Haleti (17.YY)
  • Rubaileriyle ünlüdür.
    • Divan
    • Sakiname
    • Münşeat

 

 

Nedim (18.YY)
  • Zevk ve Eğlence Şairidir.
  • İstanbul şairi.
  • Lale Devrini şiirlerine yansıttı.
  • Şarkı türünün en önemli
  • Dini şiiri
  • Mahallileşme akımının
    • Divan

 

 

Şeyh Galip (18.YY)
  • Divan Şiirinin son büyük şairi.
  • Mevlevi şeyhidir.
  • Sebk-i Hindi Akımını
  • Sembolik – Ağır bir dil vardır.
  • Mahallileşme etkisinde kaldı ve Şarkı yazdı.
    • Divan
    • Hüsn-ü Aşk

 

 

Divan Nesri Temsilcileri

 

Sinan Paşa (15.YY)
  • Süslü Nesrin İlk
    • Tazarru-nam
    • Tezkiretü’l Evliye
    • Maarifname

 

Mercimek Ahmet (15.YY)
  • Sade nesir yazarıdır.
    • Kabusname

 

 

Aşık Paşazade (15.YY)
  • Tarih yazarı olarak ün yaptı
    • Tevarih-i Al-i Osman (Aşık Paşazade Tarihi)

 

Seydi Ali Reis (15.YY)
  • Donanma komutanıdır.
  • Denizcilikle ilgili kitapları vardır.
    • Minatü’l Memalik (Hint Seferi)
    • Kitabu’l Muhit (Denizcilik Bilgileri)

 

Piri Reis (16.YY)
  • Ünlü Türk denizcisi
    • Kitab-ı Bahriye

 

Evliye Çelebi (17.YY)
  • Gezdikleri yerleri anlatmıştır.
  • Yüzlerce hikayeden oluşan bir antoloji yarattı.
  • Edebiyat, Coğrafya ve Tarih bakımından önemlidir.
    • Seyehatname

 

Naima (17.YY)
  • Tarih yazarı
    • Naima Tarihi

 

Katip Çelebi (17.YY)
  • Hacı Kalfa olarakta
  • Öğretici düz yazılar yazmıştır.
    • Cihanümma (Coğrafya)
    • Keşfü’z Zünun (Biblografya)
    • Mizanü’l Hakk (Dini-Bilimsel)
    • Fezleke (Tarihi)

 

 

Divan Edebiyatının Bazı Terimleri
  • Nazire : Bir şairin şiirine konu, ölçü ve uyak bakımından benzer yazılan şiirdir.
    • Nazire, alay etme amacıyla yazılmışsa “tehzil” adını alır.
  • Tazmin : Bir şairin şiirine dize eklenerek elde edilen şiirdir. Tahmis
  • Siyer: Hz. Muhammet’in hayatını anlatan nesir yapıtıdır.
  • Tezkire : Şairlerin yaşamını anlatan, şiirleri hakkında bilgi veren biyografi türüdür.
  • Sur-nâme : Sünnet, düğün gibi törenleri anlatan şiirlerdir.
  • Gazavat-nâme : Savaşları anlatan nesir yapıtlarıdır.
  • Lugaz – Muamma :
  • Darb-ı Mesel : Atasözüdür.
  • Mahlas : Şairlerin takma adıdır.
  • Sefaret-nâme : Elçilik notlarından oluşan yapıttır

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Başa dön tuşu