AYT Türk Dili ve Edebiyatı – Cumhuriyet Dönemi Edebiyatı

CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATI 

 

1. 1923 yılında Cumhuriyetin ilanından sonra batılılaşmaya devam eden Türk edebiyatı farklılaşmaya başlamıştır. Edebiyatçılar ülkenin gerçeklerini görmüş ve kentlerdeki, köylerdeki yaşamı, insan ilişkilerini, yurtdışına göç eden insanları ele almışlardır.

 

2. Cumhuriyeyin ilanından sonra ana tema değişmiş ve artık milli mücadele yerine Cumhuriyetin kuruluşunu anlatan, devrimleri tanıtan ve savunan eserler yazılmıştır. Harf devrimi de edebiyatı etkilemiş yeni dil eski dil tartışmaları sona ermiştir. Yörelere özgü şiveler edebiyata girmiş ve Türk Dil Kurumu ile dilin geliştirilmesi ve araştırılması hız kazanmıştır.

 

3. Milli Edebiyat döneminde başlayan edebiyatçıların halka inmesi ve Anadolu’yu tanıma çabası Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının ana ilkesi olmuştur. Artık eserlerdeki İstanbul tekeli tamamen ortadan kalkmış Anadolu işlenmeye başlanmıştır. Romanlarında ve öykülerinde Anadolu insanını ve sorunlarını işleyen edebiyatçılar tiyatroda ise sosyal ve psikolojik konular ile birlikte Anadolu’yu da işlemişlerdir. Şiirde aruz ölçüsü tamamrn terkedilmiş onun yerine sade ve anlaşılık bir dille hece ölçüsü kullanılarak şiirler yazılmıştır.

 

4. Beş Hececiler, Milli Edebiyat Zevk ve Anlayışını Sürdüren Şairler, Öz Şiir Anlayışını Sürdüren Şairler, Yedi Meşaleciler, Serbest Nazımcı ve Toplumcu Şairler, Garipçiler, Garip akımı dışında kalan şairler, İkinci Yeni Şairleri, İkinci Yeni sonrası Toplumcu şairler, 1980 sonrası şairlerve Halk Şairleri gibi Cumhuriyet döneminde çeşitli şiir akımları oluşmuştur.

 

5. Cumhuriyet dönemi öykü ve romanlarında ise Milli Edebiyat Zevk ve Anlayışını sürdüren romancılar, Toplumcu-Gerçekçi romancılar, Bireyin İç Dünyasını Esas Alan romancılar, Modernizmi Esas Alan romancılar vardır.

 

6. Ayrıca Tiyatro, Deneme, Makale, Fıkra, Gezi Yazısı, Günlük, Anı, Röportaj ve Mülakat gibi birçok edebi tür de Cumhuriyet Döneminde gelişmiş bütün halk tarafından tanınmıştır.

 

CUMHURİYET DÖNEMİ – BEŞ HECECİLER 

1. Birinci Dünya Savaşı ile Milli Mücadele yıllarında tanınan ve Anadolu’yu ve Anadolu insanını şiirlerinde işlemesiyle ünlenen topluluk BEŞ HECECİLER’dir.

 

2. Memleket sevgisi, yurt güzellikleri, kahramanlıklar gibi konular işlemişlerdir. Milli Edebiyat akımı ile Ziya Gökalp’ten etkilendikleri için aruz ölçüsünü tamamen bırakmış 11’li ve 14’lü hece ölçüsü kullanmışlardır

 

.

3. Beş Hececiler şiirlerinde sade ve özentisiz olmayı tercih etmişlerdir. Şiirde hece ölçüsü kullanılmış fakat dörtlük kullanmamışlar daha çok serbest şiirler yazmışlardır. Bir olayı ve hikayeyi anlatmak için uzun şiirler yazmışlar ve şiiri düzyazıya yaklaştırmışlardır.

 

4. Faruk Nafiz Çamlıbel, Orhan Seyfi Orhon, Halit Fahri Ozansoy, Enis Behiç Koryürek, Yusuf Ziya Ortaç BEŞ HECECİLER topluluğunun beş ismidir.

 

5. Faruk Nafiz Çamlıbel Beş Hececiler topluluğunun en başarılı ismidir. İlk şiirlerini aruzla yazmış fakat daha sonra milli edebiyat akımından etkilenerek hece ölçüsü ile yazmaya başlamıştır. Milli Edebiyat akımının yurttu duyarlılığını geliştirmiş ve güçlü bir lirizm ile aşk şiirleri de yazmıştır.

 

6. Enis Behiç Koryürek aruz ölçüsü ile aşk şiirleri yazarak edebiyata girmiştir. Ziya Gökalp ile tanıştıktan sonra heve ölçüsünü kullanmıştır. Enis Behiç, ulusal duygularla yüklü kahramanlık şiirler yazmasıyla ünlü olmuştur. Hece ölçüsünün değişik kalıplarını kullanmayı denemiştir ayrıca yaşamının sonlarına doğru mistik şiire yönelmiştir.

 

7. Halit Fahri Ozansoy edebiyat hayatına Fecri Ati akımından etkilenerek başlamıştır. Rübab ve Şehbal adındaki dergilerde bu tarz şiirler yazmıştır. Milli Edebiyat akımından etkilendikten sonra Aruza Veda adlı şiirini yazarak aruz ölçüsünü kullanmayı bırakmıştır. Şiirlerinde genellikle hüzün ve melankoli gibi bireysel duygulara, aşk ve kadın temalarına yer vermiştir.

 

8. Yusuf Ziya Ortaç bütün Beş Hececiler gibi aruz ölçüsü ile yazarak edebiyata başlamış ve Ziya Gökalp’in etkisi ile hece ölçüsünü kullanmıştır. Şiirlerinde günlük yaşamın sade yönlerini anlatmıştır. Akbaba dergisinde yazdığı fıkra ve siyasal mizahlar ile ünlenmiştir. Ayrıca hece ölçüsü ile yazdığı Binnaz adlı tiyatro oyunu tarihin en başarılı oyunlarından biri olmuştur.

 

9. Orhan Seyfi Orhon da hecenin beş şairinden biri olup diğerleri gibi aruzla başlayıp Milli Edebiyatın etkisiyle hece ölçüsünü kullanmıştır. Divan şiiri kalıplarını hece ölçüsü ile yazmayı denemiş ve gazel benzeri şiirler ortaya çıkarmıştır.

 

  • Han Duvarları – F.Nafiz Çamlıbel 
  • Sanat – Faruk Nafiz Çamlıbel 
  • Dinle Neyden – F.Nafiz Çamlıbel 
  • Çoban Çeşmesi – F.Nafiz Çamlıbel 
  • Şarkın Sultanları – F.Nafiz Çamlıbel 
  • Gönülden Gönüle – F.Nafiz Çamlıbel 
  • Zindan Duvarları – F.Nafiz Çamlıbel 
  • Yıldız Yağmuru – F.Nafiz Çamlıbel 
  • Miras – Enis Behiç Koryürek 
  • Güneşin Ölümü – E.Behiç Koryürek 
  • Varidatı Süleyman – E.Behiç Koryürek 
  • Aruza Veda – Halit Fahri Ozansoy 
  • Rüya – Halit Fahri Ozansoy 
  • Cenk Duyguları – H.Fahri Ozansoy 
  • Paravan – H.Fahri Ozansoy 
  • Aşıklar Yolunun Yolcuları – H.Fahri Ozansoy 
  • Binnaz – Yusuf Ziya Ortaç 
  • Akından Akına – Yusuf Ziya Ortaç 
  • Bir Rüzgar Esti – Yusuf Ziya Ortaç 
  • Şeker Osman – Yusuf Ziya Ortaç 
  • Kürkçü Dükkanı – Yusuf Ziya Ortaç 
  • Portreler – Yusuf Ziya Ortaç 
  • Bizim Yokuş – Yusuf Ziya Ortaç 
  • Fırtına ve Kar – Orhan Seyfi Orhon 
  • Gönülden Sesler – O.Seyfi Orhon 
  • Peri Kızı ile Çoban – O.Seyfi Orhon 

 

 

MİLLİ EDEBİYAT ZEVK VE ANLAYIŞINI SÜRDÜREN ŞAİRLER 

 

 

1. Kurtuluş Savaşının ve daha sonrasında etkilerinin sürdüğü dönemlerde ortaya çıkan Milli Edebiyat geleneği Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında da devam etmiştir.

 

2. Cumhuriyet döneminde Milli Edebiyat geleneğini sürdüren şairler hece ölçüsünü kullanmış ve yabancı sözcükler yerine Türkçe karşılıklarını kullanmışlardır. Milli duygular ön plana çıkartılmış, toplumsal ve milli konular işlenmiştir.

 

3. Ahmet Kutsi Tecer, Arif Nihat Asya, Orhan Şaik Gökyay, Necmettin Halil Onan, Kemalettin Kamu, Ömer Bedrettin Uşaklı, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Behçet Kemal Çağlar, Çoşkun Ertepınar, Zeki Ömer Defne Cumhuriyet döneminde Milli Edebiyat akımını devam ettiren isimlerdir.

 

4. Ahmet Kutsi Tecer ilk şiirlerinde romantik aşıkları, ölüm, yalnızlık, hüzün gibi bireysel konuları işlerken ülkenin toplumsal sorunlarına yönelmiş ve dönemin de havasına uygun olarak tarzını değiştirmiştir. Lirik şiirleri ve memleket şiirleri ile tanınmıştır. Batılı şiir anlayışı yerine aşık tarzı söyleyişe yönelmiştir. Geleneksel Türk Halk şiirinden yararlanmıştır ayrıca Aşık Veysel ile tanışarak onu edebiyatımıza kazandırmıştır.

 

5. Arif Nihat Asya Türk edebiyatında bayrak şairi olarak tanınmıştır. Şiirlerinde aruz ve hece ölçüsünü kullanmıştır. En çok rubailer yazmıştır. Şiirlerinde genellikle yurt, millet, bayrak sevgisi, kahramanlık gibi temalar işlemiştir.

 

6. Orhan Şaik Gökyay aruzla şiirler yazarak başladığı edebiyat hayatına aşık tarzında hece ölçüsüyle şiirler yazarak devam etmiştir. Ulusal konuları işleyen lirik şiirleri ile tanınmıştır. Bu Vatan Kimin adlı şiiri çok ünlüdür.

 

7. Necmettin Halil Onan hece ölçüsüyle yazdığı ulusal duyguları işleyen çoskun şiirleri ile ünlüdür. Dur Yolcu adlı şiiri çok ünlü olmakla birlikte şiirlerini Bir Yudum Daha adlı kitabında toplamıştır. Son zamanlarında şiirlerinde Yahya Kemal etkisi görülmektedir.

 

8. Kemalettin Kamu aruzla başladığı edebiyat hayatına milli edebiyat akımının etkisiyle hece ölçüsü ile devam etmiştir. İlk şiirlerinde vatan sevgisi ve milli mücadele gibi konular hakimken daha sonraları aşk, gurbet, yalnızlık gibi bireysel konular işlemiştir.

 

9. Ömer Bedrettin Uşaklı Anadolu’da görev yaptığı için orada elde ettiği izlenimler şiirlerinin kaynağı olmuştur. Döneminde Anadolu şairi olarak ünlenmiştir.

 

10. Bedri Rahmi Eyüboğlu masal, şiir, deyiş gibi halk edebiyatı türlerine hayran olduğu için bunu şiirlerine yansıtmıştır. Aynı zamanda ressam olan Bedri Rahmi’nin yazdığı şiirler resimleriyle ortak özellikler taşır.

 

11. Behçet Kemal Çağlar şiirlerinde Atatürk’e olan hayranlığını ve sevgisini yansıtmıştır. Ulusal konuları ve vatan sevgisini işlemiştir. Halkevleri müfettişi olarak görev yaptığı için Anadolu’nun her yerini gezme fırsatı bulmuştur. Bazı şiirlerinde Ankaralı Aşık Ömer takma adını kullanmıştır. Faruk Nafiz Çamlıbel ile beraber 10. Yıl Marşını yazmış ayrıca radyo programları da yapmıştır.

 

12. Zeki Ömer Defne kendine özgü şiir anlayışı ile halk şiirini birleştirmiştir. Anadolu’yu ana tema yaptığı yurt güzellemeleri ile meşhurdur.

 

13. Çoşkun Ertepınar edebiyat hayatının ilk zamanlarında Muhit dergisinde D.Münir takma adıyla şiirler yazmıştır. Daha sonra şiirlerinde memleket sevgisi, barış ve dostluk gibi konuları işlemiştir.

 

  • Orda Bir Köy Var Uzakta – A.Kutsi Tecer 
  • Köşebaşı – Ahmet Kutsi Tecer 
  • Koçyiğit Köroğlu – A.Kutsi Tecer 
  • Bir Bayrak Rüzgar Bekliyor – Arif Nihat Asya 
  • Kökler ve Dallar – Arif Nihat Asya 
  • Dualar ve Aminler – Arif Nihat Asya 
  • Yastığımın Rüyası – Arif Nihat Asya 
  • Avrupa’dan Rubailer – A.Nihat Asya 
  • Bu Vatan Kimin – O.Şaik Gökyay 
  • Dedem Korkut’un Kitabı – O.Şaik Gökyay 
  • Destursuz Bağa Girenler – O.Şaik Gökyay 
  • Dur Yolcu – Necmettin Halil Onan 
  • Bir Yudum Daha – N.Halil Onan 
  • Çakıl Taşları – Necmettin Halil Onan 
  • Bingöl Çobanları – Kemalettin Kamu 
  • Gurbet – Kemalrttin Kamu 
  • Yıldızların Altında – Ö.Bedrettin Uşaklı 
  • Eğilmez Başın Gibi – Ö.Bedrettin Uşaklı 
  • Kapıldım Gidiyorum – Ö.Bedrettin Uşaklı 
  • Deniz Sarhoşları – Ö.Bedrettin Uşaklı 
  • Deniz Hasreti – Ö. Bedrettin Uşaklı 
  • Yayla Dumanı – Ö.Bedrettin Uşaklı 
  • Yaradana Mektuplar – B.Rahmi Eyüboğlu 
  • Karadut – Bedri Rahmi Eyüboğlu 
  • Canım Anadolu – B.Rahmi Eyüboğlu 
  • Delifişek – Bedri Rahmi Eyüboğlu 
  • Erciyesten Kopan Çığ – B.Kemal Çağlar 
  • Burada Bir Kalp Çarpıyor – B.Kemal Çağlar 
  • Hür Mavilikte – B.Kemal Çağlar 
  • Dönülmez Zaman İçin – Çoşkun Ertepınar 
  • Mevsimlerin Ötesinden – Çoşkun Ertepınar 

 

ÖZ-SAF ŞİİR ANLAYIŞINI SÜRDÜREN ŞAİRLER 

1. Paul Valery’nin şiirde, dili her şeyin üzerinde tutmasıyla öz şiir diğer adıyla saf şiir akımı başlamıştır. Öz şiir anlayışına göre şiirde her türlü ideoloji ve siyaset dışlanmıştır. Şiirin tek amacı okuyucuya keyif vermektir. Türk edebiyatında öz şiir akımı Ahmet Haşim’in yazdığı Şiir Hakkında Bazı Mülahazalar adlı makalesi ile başlamıştır.

 

2. Öz Şiir anlayışına göre şiir dili her şeyin üzerindedir. Şiirlerde söz sanatları, ses benzerlikleri, redif ve kafiyeler kullanılmıştır. Öz şiirin tek amacı güzel ve keyif veren şiirler yazmaktır. Onlara göre şiirde en değerli şey dizedir. Şiirleri toplum için değil sanat için yazarlar fakat ağır bir dil kullanmamışlardır.

 

3. Ahmet Haşim ve Yahya Kemal Beyatlı Cumhuriyet döneminde öz şiir akımına uygun şiirler yazmaya devam etmişlerdir. Ayrıca Ahmet Hamdi Tanpınar, Cahit Sıtkı Tarancı, Necip Fazıl Kısakürek, Ahmet Muhip Dranas, Asaf Halet Çelebi, Özdemir Asaf ve Yedi Meşaleciler akımının tüm isimleri Öz Şiir anlayışında şiirler yazan isimlerdir.

 

4. Ahmet Hamdi Tanpınar sembolizm etkisinde musiki, his ve hayal ağırlıklı şiirler yazmıştır. Şiirlerinde ahenk, zaman ve bilinçaltı kavramları ağır basar. Şiirlerini sade bir dille ve hece ölçüsüyle yazmıştır. Öykü ve romanlarında da psikoloji ve bilinçaltı kavramlarını kullanmıştır.

 

5. Cahit Sıtkı Tarancı temiz dili ve yeni buluşlarıyla edebiyat dünyasında tanınmıştır. Baudelarie ve Verlaind gibi Fransız şairlerden etkilenmiştir. Şiirlerinde ölüm korkusu, yalnızlık ve yaşama sevinci ana temalar olmuştur. Cahit Sıtkı Tarancı’ya göre ölçülü veya serbest nasıl olursa olsun her şiir güzeldir. Ona göre şiir kelimelerle güzel şekiller kurma sanatıdır.

 

6. Necip Fazıl Kısakürek çağdaş Türk şiirinin mistik şairidir. Geleneksel halk şiirinden yararlanmış ve ona batılı bir özellik kazandırmıştır. Şiirlerinde metafizik konuları ve felsefi görüşlerini işlemiştir daha sonra ise dine yönelmiştir. Büyük Doğu adında siyasi bir dergi çıkarmış ve birçok kez hapse girmiştir.

 

7. Ahmet Muhip Dıranas Anadolu’yu, memleket manzaralarını, doğa ve tarih sevgisini, aşkı, ölümü anlatan şiirler yazmıştır. Ölçü ve uyağa sıkı sıkıya bağlı kalmış sese ve ahenge önem vermiştir. Ahmet Muhip Dıranas, Fahriye Abla adlı şiiri ile tanınmıştır.

 

8. Asaf Halet Çelebi divan edebiyatı ile fars edebiyatını iyi bilmektedir. 18 yaşına kadar bu edebiyatlara bağlı gazel ve rubailer yazmıştır. Türk şiirnde modern-gelenekçi tarzın en önemli temsilcisi olmuştur. Doğu ve Batı kültürlerini sentezlemiş, Asya tasavvuf ve dinler tarihinin ünlü kişilerinden ve doğu medeniyetinden ilham almıştır. Egzotik ve gizemli şiirleri ile tanınmıştır.

 

9. Özdemir Asaf ise iki ve dört dizeden oluşan şiirleri ile ünlenmiştir. Duygu ve düşüncelerin ağır bastığı şiirlerinde alay ve taşlama da vardır. İnsan ilişkilerinin toplumsal ve bireysel yanlarını sen-ben ikileminde anlatmıştır.

 

  • Huzur – A.Hamdi Tanpınar 
  • Mahur Beste – A.Hamdi Tanpınar 
  • Saatleri Ayarlama Enstitüsü – A.Hamdi Tanpınar 
  • Sahnenin Dışındakiler – A.Hamdi Tanpınar 
  • Beş Şehir – A.Hamdi Tanpınar 
  • Ömrümdeki Sükut – C.Sıtkı Tarancı 
  • Otuz Beş Yaş – Cahit Sıtkı Tarancı 
  • Düşten Güzel – Cahit Sıtkı Tarancı 
  • Ziya’ya Mektuplar – C.Sıtkı Tarancı 
  • Örümcek Ağı – N.Fazıl Kısakürek 
  • Kaldırımlar – N.Fazıl Kısakürek 
  • Ben ve Ötesi – N.Fazıl Kısakürek 
  • Çile – Necip Fazıl Kısakürek 
  • Aynadaki Yalan – N.Fazıl Kısakürek 
  • Kar – Ahmet Muhip Dıranas 
  • Olvido – Ahmet Muhip Dıranas 
  • Fahriye Abla – A.Muhip Dıranas 
  • Om Mani Padme Hum – Asaf Halet Çelebi 
  • He – Asaf Halet Çelebi 
  • Laleler – Asaf Halet Çelebi 
  • Lamelif – Asaf Halet Çelebi 
  • Dünya Kaçtı Gözüme – Özdemir Asaf 
  • Lavinia – Özdemir Asaf 
  • Yalnızlık Paylaşılmaz – Özdemir Asaf 
  • Çiçekleri Yemeyin – Özdemir Asaf 
YEDİ MEŞALECİLER 

1. Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatında Beş Hececiler topluluğunu eleştirmiş ve onlara karşı çıkmış topluluk Yedi Meşalecilerdir. Yedi Meşaleciler, Beş Hececiler’in gerçekçilikten ve içtenlikten uzak yurt sevgilerini eleştirmiş onlara karşı daha içten bir milliyetçilik yapmışlardır.

 

2. Yedi Meşaleciler samimilik, içtenlik, canlılık ve devamlı yenilik olarak ilkelerini açıklamışlardır. Bu topluluğun üyeleri eserlerini tek bir kitapta toplayarak Yedi Meşale adı altında yayınlamışlardır. Fransız edebiyatını kendilerine örnek almalarına rağmen bu topluluğun etkisi kısa sürmüş ve Beş Hececiler’in yolundan gitmeye devam etmişlerdir.

 

3. Ziya Osman Saba, Yaşar Nabi Nayır, Sabri Esat Siyavuşgil, Kenan Hulusi Koray, Vasfi Mahir Kocatürk, Cevdet Kudret Solok, Muammer Lütfi Bahşi 7 Meşaleciler topluluğunun üyeleridir.

 

4. Ziya Osman Saba şiirlerinde çocukluk özlemini, anılara düşkünlüğünü, ev-aile sevgisini işlemiştir. Üzgün ve yumuşak, açık ve duru şiirler onun genel özelliğidir. Şiirlerini genelde hece ölçüsüyle bazen de serbest bir şekilde yazmıştır. Öykülerinde ise bir anı atmosferi görülmektedir.

 

5. Yaşar Nabi Nayır edebiyat hayatına şiir yazarak başlamış daha sonra öykü, roman, oyun, gezi yazıları ve deneme gibi çeşitli türlerde eserler vererek devam etmiştir. Yaşar Nabi Nayır, Varlık dergisinin ve Varlık yayınevinin de sahibidir.

 

6. Sabri Esat Siyavuşgil çeşitli dergilerde yazdığı şiirlerin yanı sıra psikoloji, eğitim, folklor konularında araştırmalara yönelmiştir. Değişik gazetelerde fıkra yazarlığı da yapmış Yedi Meşale topluluğu dağıldıktan sonra ekspresyonist bir ressam gibi eşya ve görünüm betimlemeleri içeren şiirler yazmıştır.

 

7. Kenan Hulusi Koray hikaye, mensur şiir, eleştiri ve röportajlar yayımlamıştır. İlk öyküleri konusu Arap dünyasından olan masala benzer denemelerdir.

 

8. Vasfi Mahir Kocatürk ilk şiirlerinde vatanseverlik ve kahramanlık konularını işlerken daha sonra kırsal kesim insanının günlük sorunlarını işlemiştir. Hece ölçüsü ile yazdığı şiirlerinin yanı sıra ders kitapları yazmış ve çeviriler yapmıştır.

 

9. Cevdet Kudret Solok şiir, oyun, roman ve hikayeler yazmış der kitapları hazırlamıştır. Süleyman’ın Dünyası adı altında topladığı 3 romanında Türk toplumunun iki dünya savaşı arasındaki 30 yıllık dönemini anlatmıştır.

 

10. Muammer Lütfi Bahşi ise Yedi Meşaleciler topluluğunun en az tanınan üyesidir. Eseri yoktur ve çeşitli dergi ve gazetelerde kendi başına şiirler yazmıştır.

 

  • Sebil ve Güvercinler – Z.Osman Saba 
  • Geçen Zaman – Ziya Osman Saba 
  • Mesut İnsanlar Fotoğrafhanesi – Ziya Osman Saba 
  • Kahramanlar – Yaşar Nabi Nayır 
  • Sevi Çıkmazı – Yaşar Nabi Nayır 
  • Bir Kadın Söylüyor – Y.Nabi Nayır 
  • İnkılap Çocukları – Y.Nabi Nayır 
  • Odalar ve Sofalar – S.Esat Siyavuşgil 
  • Bahar Hikayeleri – K.Hulusi Koray 
  • Osmanoflar – Kenan Hulusi Koray 
  • Dağların Derdi – V.Mahir Kocatürk 
  • Tunç Sesleri – V.Mahir Kocatürk 
  • Bizim Türküler – V.Mahir Kocatürk 
  • Süleyman’ın Dünyası – C.Kudret Solok 
  • Sınıf Arkadaşları – C.Kudret Solok 
  • Havada Bulut Yok – C.Kudret Solok 
  • Karıncayı Tanırsınız – C.Kudret Solok

 

 

SERBEST NAZIM VE TOPLUMCU ŞAİRLER 

1. Genellikle ölçü ve uyağa bağlı kalmayan, dizelerdeki hece sayısı değişik olan ve herhangi bir kalıp kullanılmayan şiir türüne Serbest Nazım denir. Şiirin ahengi Aliterasyon ve Asonanslar ile sağlanır.

2. Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında yer alan Toplumcu Şairler ise serbest nazımı kullanmıştır. Bu topluluk materyalist bir dünya görüşüne sahip olmakla birlikte marksist ideolojiyi benimsemiştir. Bu topluluğun ana teması insan, toplum ve üretim ilişkileridir.

3. Serbest Nazım ve Toplumcu Şiir geleneğinde savunulan bir görüş vardır bu görüş şiirlerde anlatılır. Şiirler toplum için yazılmalıdır. Şiirler geniş kitleleri hitap etmeli ve onları harekete geçirmelidir. Şiirlerde biçimden ve sanattan çok içeriğe önem vermişlerdir bu yüzden ölçüsüz ve uyaksız şiirler yazmışlardır. Fütürizm yani gelecekçilik akımından etkilenmişlerdir.

4. Nazım Hikmet, Rıfat Ilgaz, Aziz Nesin, Ceyhun Atıf Kansu, Ahmed Arif, Ercüment Behzat Lav, Arif Damar, Şevket Süreyya Aydemir, Vedat Nedim Tör, Enver Gökçe, Şükran Kurdakul ve Mehmet Başaran bu topluluğun üyeleridir.

5. Nazım Hikmet 1938 yılında harp okulu olayı yüzünden tutuklanmış ve hapse girmiştir. Daha sonra Rusya’ya giderek orada vefat etmiştir. Serbest ve Toplumcu şiirin öncüsü olan Nazım Hikmet, Mayakovski’nin sanat görüşünü benimsemiştir.

6. Rıfat Ilgaz, Hababam Sınıfı romanları ile tanınmıştır. He kişisel yaşamında hem de edebi yaşamında toplumcu bir geleneği benimsemiştir. Eserlerinde yoksulların yaşamını mizahi bir şekilde anlatmıştır. Son dönemlerinde ise çocuklar için eserlet vermiştir.

7. Aziz Nesin edebiyat hayatına şiir yazarak başlamış daha sonra mizah ve hiciv içeren öyküleri ile tanınmıştır. Eserlerinde toplumun aksayan yönlerini mizahi bir üslupla anlatmıştır.

8. Ahmed Arif şiirlerinde hep ezilenlerin yanında olmuştur. Ezilenlerin kardeşliğini anlattığı türkü, ağıt, masal gibi eserlerini Hasretinden Prangalar Eskittim adlı yapıtında toplamıştır.

9. Şevket Süreyya Aydemir, Atatürk, İsmet İnönü, Enver Paşa gibi Türk tarihinde önemli rol oynayan kişilerin biyografilerini yazmıştır. Toplumcu geleneğin en önemli isimlerinden biri olmuştur.

10. Şükran Kurdakul şiir yazarak başladığı edebiyat hayatına toplumsal-devrimci bir anlayışla devam etmiştir. Şiirlerini kitleler önünde yüksek sesle okunacak bir şekilde yazmıştır.

 

 

  • 835 Satır – Nazım Hikmet 
  • Taranta Babu’ya Mektuplar – N.Hikmet 
  • Şeyh Bedrettin Destanı – N.Hikmet 
  • Ferhat ile Şirin – Nazım Hikmet 
  • Kuvayyı Milliye Destanı – N.Hikmet 
  • Hababam Sınıfı – Rıfat Ilgaz 
  • Bizim Koğuş – Rıfat Ilgaz 
  • Karadenizin Kıyıcığında – Rıfat Ilgaz 
  • Meşrutiyet Kıraathanesi – Rıfat Ilgaz 
  • Karartma Geceleri – Rıfat Ilgaz 
  • Zübük – Aziz Nesin 
  • Şimdiki Çocuklar Harika – Aziz Nesin 
  • Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz – A.Nesin 
  • Bağbozumu Sofrası – C.Atıf Kansu 
  • Çocuklar Gemisi – C.Atıf Kansu 
  • Yanık Hava – Ceyhun Atıf Kansu 
  • Haziran Defteri – Ceyhun Atıf Kansu 
  • Bağımsızlık Gülü – C.Atıf Kansu 

 

  • Hasretinden Prangalar Eskittim – Ahmed Arif 
  • S.O.S – Ercüment Behzat Lav 
  • Açıl Kilidim Açıl – E.Behzat Lav 
  • Suyu Arayan Adam – Ş.S.Aydemir 
  • Tek Adam – Ş.Süreyya Aydemir 
  • İkinci Adam – Ş.Süreyya Aydemir 
  • Toprak Uyanırsa – Ş.Süreyya Aydemir 
  • İşsizler – Vedat Nedir Tör 
  • Hayvan Fikri Yedi – V.Nedim Tör 
  • Resim Öğretmeni – V.Nedir Tör 
  • Tomurcuk – Şükran Kurdakul 
  • Giderayak – Şükran Kurdakul 
  • Halk Orduları – Şükran Kurdakul 
  • Tanığın Biri – Şükran Kurdakul 
  • Beyaz Yakalılar – Şükran Kurdakul 
  • Ahlat Ağacı – Mehmet Başaran 
  • Mehmetçik Mehmet – M.Başaran 

 

 

YENİ GARİPÇİLER 

1. 1941 yılında Orhan Veli Kanık, Melih Cevdet Anday ve Oktay Rifaz Horozcu adında üç şair bir araya gelerek şiirde aşırı duygusallığa, kalıplaşmış söyleyişlere karşı çıkmışlardır.

2. Şiirde o güne kadarki alışılmış tarzın dışına çıkmak istemişler ve Garip adında bir ortak kitap yayımlamışlardır. Garipçiler adındaki bu üç şair şiire yeni bir anlayış getirmişlerdir. Bu anlayış Birinci Yeni yani diğer adıyla Garipçiler akımını ortaya çıkaracaktı.

 

3. Garipçiler şiirin yapısında köklü değişiklikler yapmak istiyorlardı. Onlara göre şiirden uyak atılmalıydı çünkü uyak ilkel insanın ilkel şiir anlayışıydı. Ayrıca uyakla beraber her türlü söz sanatları da şiirden atılmalıydı.

 

4. Şiirde hece ölçüsü de aruz da gereksizdi. Şiir duygulardan çok akla hitap etmeli ve geleneksel şiirin bütün konuları bir daha kullanılmamalıydı. Kısacası Garipçiler kuralsızlığı kural ilan etmişlerdi.

 

5. Orhan Veli Kanık edebiyat hayatına ölçü ve uyağı yani şiirin kurallarını çok iyi kullanarak yazdığı şiirler ile başlamıştır. Garip kitabının önsözünde ölçünün ve uyağın şiiri yozlaştırdığını, şiirin insanın beş duyusuna değil beynine seslenen bir söz sanatı olduğunu yazmıştır.

 

6. Oktay Rifat Horozcu bazı şiirlerinde gerçeküstü öğelere yer vermiştir. Halk masallarından, deyimlerden, tekerlemelerden yararlanmış ve onlara yeni görünümler kazandırmıştır. Şiirlerinde kentlerde yaşayan sıradan insanları lirizmden uzak bir şekilde anlatmıştır. Garip anlayışına uygun şiirler yazarken bir yandan da karşı çıktıkları geleneksel şiire uygun şiirler yazmayı da denemiştir.

 

7. Melih Cevdet Anday ilk şiirlerini beş hececilerin özelliklerine uygun yazmıştır. Şiirlerinde kendi yaşamına uzak söyleşiler kullanmıştır. Sonraki şiirlerinde toplumsal bir çizgi izlemiştir. 1960 sonrasında şiirde mitolojik unsurlar kullanmaya başlamıştır.

 

  • Vazgeçemediğim – Orhan Veli 
  • Destan Gibi – Orhan Veli Kanık 
  • Yaşayıp Ölmek – O.Rifat Horozcu 
  • Aşk ve Avarelik Üstüne – O.Rifat 
  • Perçemli Sokak – O.Rifat Horozcu 
  • Bir Kadının Penceresinden – O.Rifat 
  • Danaburnu – Oktay Rifat Horozcu 
  • Rahatı Kaçan Ağaç – M.Cevdet 
  • Telgrafhane – M.Cevdet Anday 
  • Teknenin Ölümü – M.Cevdet Anday 
  • Kolları Bağlı Odysseus – M.Cevdet 

 

 

GARİP AKIMI DIŞINDA KALAN BAĞIMSIZ ŞAİRLER 

 

1. Garip akımının olduğu yıllarda şiiri onlar gibi yazmak istemeyen, geleneksel şiir biçimlerine sadık kalan, lirizmi kullanan şairler de yer almıştır. Bu şairlerin her biri kendine özgü şiir tarzlarını oluşturmuşlardır.

 

2. Attila İlhan, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Behçet Necatigil, Cahit Külebi, Salah Birsel, Sabahattin Kudret Aksal, Cahit Zarifoğlu, Erdem Beyazıt, Hilmi Yavuz gibi isimler Garip akımında yer almayıp şiir yazmayı sürdüren isimlerdir.

 

3. Attila İlhan kendi çıkardığı Mavi adlı dergide Orhan Duru ve Ferit Edgü gibi arkadaşları ile beraber garip akımına karşı çıkmıştır. Maviciler topluluğunu oluşturarak şairanr ve geleneksel şiir anlayışının en büyük savunucuları olmuştur. Daha sonra bu dergi toplumsal gerçekçiliğin yani sosyal realizmin sözcüsü olmuştur. Şiire yeni bir ses düzeni, çoşkulu bir anlatım kazandırmışlardır. Bireysel ve toplumsal her konuda yazan Attila İlhan, bağımsızlık, adalet, eşitlik, özgürlük gibi temaları işlemiştir.

 

4. Fazıl Hüsnü Dağlarca eserlerini çok sade ve duru bir Türkçe ile yazmıştır. Önceleri ölçülü ve uyaklı şiirler yazmış fakat daha sonra serbest şiirler yazmıştır. Bireysel konulardan uzaklaşarak toplumsal konulara daha çok yer vermiştir. Destan tarzı şiirleri ile ünlenmiş Kurtuluş Savaşı ile ilgili epik-lirik şiirler yazmıştır. Şiirlerinde güçlü bir Türkçe olan Fazıl Hüsnü Dağlarca, Türkçem benim ses bayrağım diyerek dile verdiği önemi anlatmıştır.

 

5. Behçet Necatigil ilk şiirlerini lisede öğrenciyken Varlık dergisinde yazmıştır. Şiirlerinde doğumundan ölümüne kadar orta halli bir vatandaşın birey olarak başından geçenleri anlatmıştır. Genellikle ev-aile-yakın çevre üçgeninde geçen olayları, gerçek ve hayali yaşantıları işlemiştir. Zengin bir kelime hazinesi ve kendine özgü bir söyleşisi vardır. Otuza yakın kitap çevirmiş ve radyo oyunları yazmıştır.

 

6. Cahit Külebi ilk şiirlerini Nazmi Cahit takma adıyla yazmış ve Gençlik dergisinde yayımlamıştır. Şiirlerinde yarım uyaklar, iç sesler ve zarif benzetmeler kullanmıştır. Yurt köşelerindeki yaşamı güçlü ve içten bir şekilde anlatmıştır.

7. Salah Birsel önceleri garip tarzında şiirler yazmış fakat daha sonra garip akımından tamamen ayrılmıştır. Kendine özgü bağımsız bir şiir yapısı kurmuştur. Şiirlerini duygudan çok zekanın bir ürünü yapmak istemiştir. Her şiirinde yeni bir yapı kurmaya çalışmış ironi ve humor özellikleri taşıyan şiirler yazmıştır. Asıl ününü ise şiirleriyle değil peş peşe yayımlanan denemeleri ile kazanmıştır.

8. Sabahattin Kudret Aksal ilk şiirlerinde Orhan Veli ve Oktay Rifat’ın etkisinde kalmıştır. Daha sonra garip etkisinden çıkmış ve düşünce yönü ağır basan şiirler yazmıştır.

 

9. Cahit Zarifoğlu’nun ilk şiirlerinde ikinci yeni akımının etkileri görülmüştür. Şiirlerinde madde-ruh çatışması ile batı diktasına karşı doğu protestosu temalarını işlemiştir.

 

10. Erdem Beyazıt şiirlerinde kendi öz değerlerine yabancılaştırılan bir neslin mücadelesini vermiştir. İslami anlayışını şiirlerine yansıtmıştır.

 

11. Hilmi Yavuz edebiyat hayatına ikinci yeni etkisinde başlamıştır. Daha sonra gelenekçi ama çağdaş bir tarzı benimsemiştir. Şiirlerini İslam mistisizmi ve tasavvuftan yararlanarak yazmıştır.

 

 

  • Sokaktaki Adam – Attila İlhan 
  • Sisler Bulvarı – Attila İlhan 
  • Yağmur Kaçağı – Attila İlhan 
  • Ben Sana Mecburum – Attila İlhan 
  • Elde Var Hüzün – Attila İlhan 
  • Kurtlar Sofrası – Attila İlhan 
  • Sırtlan Payı – Attila İlhan 
  • Abbas Yolcu – Attila İlhan 
  • Havaya Çizilen Dünya – Fazıl Hüsnü 
  • Çocuk ve Allah – F.Hüsnü Dağlarca 
  • Çakır’ın Destanı – F.Hüsnü Dağlarca 
  • Üç Şehitler Destanı – Fazıl Hüsnü 
  • Toprak Ana – Fazıl Hüsnü Dağlarca 
  • Kapalı Çarşı – Behçet Necatigil 
  • Çevre – Behçet Necatigil 
  • Evler – Behçet Necatigil 
  • Eski Toprak – Behçet Necatigil 
  • Yaz Dönemeci – Behçet Necatigil 
  • Adamın Biri – Cahit Külebi 
  • Atatürk Kurtuluş Savaşında – C.Külebi 
  • Yeşeren Otlar – Cahit Külebi 
  • Dünya İşleri – Salah Birsel 
  • Kikirikname – Salah Birsel 
  • Dört Köşeli Üçgen – Salah Birsel 
  • Boğaziçi Şıngır Mıngır – Salah Birsel 
  • Ah Beyoğlu Vah Beyoğlu – S.Birsel 
  • Gazoz Ağacı – S.Kudret Aksal 
  • Şarkılı Kahve – S.Kudret Aksal 
  • İşaret Çocukları – Cahit Zarifoğlu 
  • Yedi Güzel Adam – Cahit Zarifoğlu 
  • Menziller – Cahit Zarifoğlu 
  • Savaş Ritimleri – Cahit Zarifoğlu 
  • Korku ve Yakarış – Cahit Zarifoğlu 
  • Sebeb Ey – Erdem Beyazıt 
  • Risaleler – Erdem Beyazıt

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Başa dön tuşu